ЗАНОНУ ДУХТАРОН — НЕРӮИ ПЕШБАРАНДАИ ИЛМ ВА ИННОВАТСИЯ
30.04.2026
ЗАНОНУ ДУХТАРОН — НЕРӮИ ПЕШБАРАНДАИ ИЛМ ВА ИННОВАТСИЯ
Дар асри XXI, ки пешрафти технология ва дониш суръати бесобиқа гирифтааст, рушди устувори ҳар як кишвар бевосита ба сатҳи илму инноватсия вобаста мебошад. Яке аз шартҳои асосии ин рушд иштироки фаъол ва баробари занону духтарон дар соҳаҳои техникӣ ва илмӣ аст. Барои Тоҷикистон, ки дар марҳилаи таҳкими иқтисодиёти донишбунёд қарор дорад, ҷалби босуръати духтарон ба донишгоҳҳои техникӣ аҳамияти стратегӣ дорад.
Таърихан, имкониятҳои духтарон барои таҳсил дар соҳаҳои техникӣ маҳдуд буданд. Стереотипҳои иҷтимоӣ, сатҳи пасти дастрасӣ ба таҳсил ва камбуди дастгирӣ аз омилҳои асосии ин вазъият ба ҳисоб мерафтанд. Бо вуҷуди ин, дар солҳои охир тағйироти назаррас ба назар мерасад. Имрӯз духтарони тоҷик бештар ба фанҳои дақиқ, аз ҷумла математика, физика, барномасозӣ ва муҳандисӣ рӯ меоранд. Ин раванд нишон медиҳад, ки ҷомеа тадриҷан ба арзиши баробарии имкониятҳо ва нақши занон дар илм бештар эътимод пайдо мекунад.
Сиёсати давлатӣ дар Тоҷикистон барои дастгирии духтарон дар таҳсилоти олӣ, махсусан дар ихтисосҳои техникӣ, нақши муҳим мебозад. Ҷорӣ намудани квотаҳо барои духтарон ҳангоми дохилшавӣ ба донишгоҳҳо, додани стипендияҳо ва роҳандозии барномаҳои махсуси омӯзишӣ ба зиёд шудани шумораи донишҷӯдухтарон мусоидат кардааст. Илова бар ин, ҳамкориҳо бо ташкилотҳои байналмилалӣ имкон медиҳанд, ки барномаҳои рушди малакаҳои рақамӣ ва инноватсионӣ васеъ гарданд.
Ҷалби босуръати духтарон ба донишгоҳҳои техникӣ на танҳо масъалаи адолати иҷтимоӣ, балки зарурати иқтисодӣ низ мебошад. Ҳузури онҳо дар соҳаҳои муҳандисӣ ва технология гуногунандеширо таъмин намуда, ба пайдоиши идеяҳои нав ва ҳалли самараноки мушкилот мусоидат мекунад. Духтарони тоҷик аллакай дар озмунҳои илмӣ, олимпиадаҳои байналмилалӣ ва лоиҳаҳои инноватсионӣ натиҷаҳои назаррас нишон додаанд. Баъзеи онҳо стартапҳо таъсис дода, дар рушди технологияҳои рақамӣ саҳм мегузоранд.
Бо вуҷуди ин, монеаҳо ҳанӯз ҳам вуҷуд доранд. Дар баъзе минтақаҳо, махсусан деҳот, дастрасӣ ба таҳсилоти босифат ва инфрасохтори техникӣ маҳдуд аст. Ҳамчунин, баъзе стереотипҳои иҷтимоӣ ҳанӯз ҳам ба интихоби касби духтарон таъсир мерасонанд. Барои бартараф кардани ин мушкилот, зарур аст, ки барномаҳои маърифатӣ густариш ёбанд, курсҳои омӯзишии технология зиёд гарданд ва муҳити дастгиркунанда барои духтарон фароҳам оварда шавад.
Яке аз роҳҳои муассири ҷалби духтарон — ташкили барномаҳои менторӣ ва муаррифии намунаҳои муваффақ мебошад. Вақте духтарон занони муваффақро дар соҳаҳои техникӣ мебинанд, онҳо бештар ба интихоби чунин касбҳо ҳавасманд мегарданд. Ҳамчунин, ҳамкорӣ бо бахши хусусӣ барои фароҳам овардани имкониятҳои таҷрибаомӯзӣ ва шуғл метавонад нақши муҳим бозад.
Дар маҷмӯъ, духтарон метавонанд ба муҳаррики асосии рушди илм ва инноватсия табдил ёбанд. Таҷрибаи Тоҷикистон нишон медиҳад, ки бо дастгирии пайвастаи давлатӣ, тағйири тафаккури ҷомеа ва фароҳам овардани имкониятҳои баробар, ҷалби босуръати духтарон ба донишгоҳҳои техникӣ имконпазир аст. Ин раванд на танҳо ба рушди илму технология, балки ба пешрафти куллии иқтисод ва беҳбудии иҷтимоии кишвар мусоидат хоҳад кард.
Ояндаи Тоҷикистон аз дониш, малака ва нерӯи зеҳнии ҷавонон вобаста аст. Агар духтарон ба таври фаъол ба ин раванд ҷалб шаванд, кишвар метавонад заминаи қавӣ барои иқтисодиёти инноватсионӣ бунёд намояд ва дар арсаи байналмилалӣ мавқеи худро мустаҳкам созад.
Давлатқадамова Моҳҷабин – сардори шуъбаи робитаҳои байналмилалии ДТТ ба номи академик М.С.Осимӣ
Ҳамкориҳо
